દેશના ધોરીમાર્ગો પર હવે ટોલ ભરવા માટે વાહન રોકવાની જરૂર નહીં રહે. નેશનલ હાઇવે ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (NHAI) દ્વારા ઓટોમેટિક ટોલ કલેક્શન સિસ્ટમ શરૂ કરવામાં આવી રહી છે, જેમાં ANPR (ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન) ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરાશે. આ સિસ્ટમથી વાહન ચાલકોએ ટોલ પ્લાઝા પર ઊભા રહેવું પડશે નહીં, અને તેમના ખાતામાંથી આપમેળે ટોલ કપાઈ જશે.
આ નવી સિસ્ટમ સમજવા માટે સૌથી પહેલા એ જરૂરી છે કે ANPR કેવી રીતે કામ કરે છે. ANPR એ કેમેરા-આધારિત ટેક્નોલોજી છે, જે વાહનના નંબર પ્લેટને ઓટોમેટિક રીતે સ્કેન કરે છે અને તેને ડેટાબેઝ સાથે સરખાવે છે. ટોલ પ્લાઝા પર લગાવેલા હાઇ-રિઝોલ્યુશન કેમેરા વાહનના નંબર પ્લેટનો ફોટો લે છે, જે તરત જ સેન્ટ્રલ સર્વર પર મોકલવામાં આવે છે. આ સર્વર નંબર પ્લેટને વાહન માલિકના રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ નંબર, ફાસ્ટેગ એકાઉન્ટ અથવા બેંક એકાઉન્ટ સાથે લિંક કરે છે, અને ટોલની રકમ આપમેળે કપાઈ જાય છે.
આ સિસ્ટમનો મુખ્ય ફાયદો એ છે કે ટોલ પ્લાઝા પર વાહનોની લાંબી કતારો લાગતી નથી. હાલમાં ફાસ્ટેગ સિસ્ટમ હોવા છતાં ઘણી વખત વાહનોને ધીમું કરવું પડે છે, કારણ કે ફાસ્ટેગ રીડર અને બેરિયરને કારણે વાહનની ઝડપ ઓછી કરવી પડે છે. જ્યારે ANPR સિસ્ટમમાં વાહન સામાન્ય ઝડપે ચાલુ રહી શકે છે, જેનાથી સમય બચે છે તેમજ બળતણનો પણ વપરાશ ઓછો થાય છે. આ સાથે ટોલ પ્લાઝા પરની ભીડ ઘટે છે, જે પર્યાવરણ માટે પણ સારું છે.
જોકે, આ ટેક્નોલોજીના અમલીકરણ પહેલા કેટલીક ચિંતાઓ પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. સૌથી મોટી ચિંતા નાગરિકોની ગોપનીયતાની છે. ANPR કેમેરા દરેક વાહનની હિલચાલનો ડેટા એકત્ર કરે છે, જેનો દુરુપયોગ થઈ શકે છે. ટોલ કલેક્શન સિવાય આ ડેટાનો ઉપયોગ પોલીસ અથવા અન્ય સરકારી એજન્સીઓ દ્વારા ટ્રેકિંગ માટે થઈ શકે છે, જે ગોપનીયતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરી શકે છે. બીજી ચિંતા છે ટેક્નિકલ ભૂલો. જો નંબર પ્લેટ પર ધૂળ મળી જાય, અથવા પ્લેટ સાફ ન હોય, તો કેમેરા યોગ્ય રીતે વાંચી શકશે નહીં, જેના કારણે ખોટી રીતે ટોલ કપાઈ શકે છે અથવા વાહનને નોટિસ મોકલાઈ શકે છે.
આ સિસ્ટમ હાલમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે ભારતના અમુક રાજ્યોમાં ચાલી રહી છે. NHAIનો દાવો છે કે આ ટેક્નોલોજીના પરિણામો સંતોષકારક રહ્યા છે, અને ટૂંક સમયમાં તેને દેશભરના તમામ ટોલ પ્લાઝા પર લાગુ કરવાની યોજના છે. આ સાથે ફાસ્ટેગ સિસ્ટમને પણ જાળવી રાખવામાં આવશે, જેથી જૂની વ્યવસ્થા સાથે નવી વ્યવસ્થાનું સંકલન થઈ શકે. હાલમાં જે લોકો ફાસ્ટેગનો ઉપયોગ કરે છે, તેમના માટે આ નવી સિસ્ટમમાં પણ ફાસ્ટેગ એકાઉન્ટ લિંક કરી શકાશે, જેનાથી કોઈ વધારાની નોંધણી કરવાની જરૂર નહીં પડે.
આ સિસ્ટમને અસરકારક બનાવવા માટે NHAI દ્વારા એક મોબાઇલ એપ્લિકેશન પણ વિકસાવવામાં આવી છે, જેમાં વાહન માલિકો તેમના વાહનની નોંધણી કરી શકે છે અને ટોલ કપાતનો ઇતિહાસ જોઈ શકે છે. જા કે, હજુ સુધી સરકારે આ અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી, પરંતુ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર આ સિસ્ટમ આગામી વર્ષ સુધીમાં દેશભરમાં શરૂ થઈ શકે છે. વાહન ચાલકોએ ધ્યાન રાખવું પડશે કે તેમના વાહનના નંબર પ્લેટ હંમેશા સ્વચ્છ રહે, અને જો વાહન વેચાય અથવા ટ્રાન્સફર થાય, તો તેની માહિતી તરત જ અપડેટ કરાવવી પડશે, જેથી ખોટી ટોલ કપાત ન થાય.