ગુજરાતના જામનગર જિલ્લાના કાલાવડ તાલુકાના હરીપર ગામે નકલી દૂધ બનાવવાનું મોટું કૌભાંડ ઝડપાયું છે. રાજકોટ રેન્જ પોલીસે દરોડો પાડીને 7,150 લીટર શંકાસ્પદ દૂધ, 120 કિલો વનસ્પતિ ઘી અને 15 કિલો દૂધ પાવડર જપ્ત કર્યો છે.
પોલીસ ટીમે સ્થળ પરથી મોટા પ્રમાણમાં સામગ્રી કબજે કરી છે. જપ્ત કરાયેલી સામગ્રીમાં નકલી દૂધ બનાવવા માટે વપરાતો કાચો માલ પણ સામેલ છે. આ મામલે વધુ તપાસ ચાલી રહી છે.
નકલી દૂધ બનાવવાની પ્રક્રિયામાં ઘણી વખત વનસ્પતિ ઘી, દૂધ પાવડર, સોડા અને અન્ય રસાયણો ભેળવવામાં આવે છે. આ પદાર્થો ચોક્કસ પ્રમાણમાં મિશ્ર કરીને દૂધ જેવું જ મિશ્રણ તૈયાર કરવામાં આવે છે. અગાઉ પકડાયેલા કિસ્સાઓમાં ડિટર્જન્ટ, કાસ્ટિક સોડા અને યુરિયા જેવા હાનિકારક પદાર્થો પણ મળી આવ્યા છે. આવા દૂધમાં કૃત્રિમ રીતે પ્રોટીન અને ફેટનું પ્રમાણ વધારવામાં આવે છે, જેથી તે તપાસમાં પણ પાસ થઈ જાય.
નકલી દૂધનું સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ જોખમી છે. તેમાં ભેળવવામાં આવતા રસાયણો પાચનતંત્ર, કિડની અને લીવરને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. લાંબા ગાળે તેનું સેવન કરનારને ગંભીર બીમારીઓ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને બાળકો, સગર્ભા સ્ત્રીઓ અને વૃદ્ધો માટે આ વધુ હાનિકારક છે. આ ઉપરાંત, નકલી દૂધમાં પોષક તત્વો ન હોવાથી શરીરને જરૂરી પોષણ મળતું નથી.
ભારતમાં ખાદ્ય પદાર્થોમાં ભેળસેળ અટકાવવા કડક કાયદા છે. ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક અધિનિયમ, 2006 હેઠળ આવા ગુનેગારો સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. પોલીસની આ કાર્યવાહી દ્વારા લોકોમાં વિશ્વાસ જાગ્યો છે કે ભેળસેળ કરનારાઓ કાયદાની પકડમાંથી છટકી શકશે નહીં.
નાગરિકોએ દૂધ ખરીદતી વખતે સાવચેતી રાખવી જોઈએ. કોઈ પણ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિની જાણ થાય તો તરત જ સ્થાનિક પોલીસ અથવા ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગને જાણ કરવી જોઈએ.